
امام هادی علیه السلام مانند دیگر ائمه معصوم معدن رحمت، گنجینهxadدار دانش، نهایت بردباری و حلم، بنیان کرامت و ریشهxadهای نیکان، خلاصه و برگزیده پیامبران، پیشوایان هدایت، چراغهای تاریکیxadها، پرچم پرهیزگاری، نمونه برتر و حجت خدا بر جهانیان هستند1.
ایشان سراسر عمر گرانقدر خویش را در راستای اهداف والای اسلامی سپری نمودند. از کارهای مهم امام هادی علیه السلام که امامان اهمیت بسیاری به آن میxadدادند، حفظ خط فکری و فرهنگی تشیع و جلوگیری از ترویج اندیشههای مخالفان بود.
این کار به تربیت شاگردان برجسته و تشکیل حوزه علمیه و تدریس فقه و عقاید اصول اسلامی نیاز داشت که در عصر امام باقر و امام صادق علیهما السلام این زمینه به طور گسترده فراهم شد و سپس امامان دیگر حتی در شرایط بسیار سخت آن را تبیین و دنبال کردند. امام هادی علیه السلام در این زمینه گامxadهای اساسی و مهمی برداشت و شاگردان برجستهxadای چون حضرت عبدالعظیم حسنی، خیران الخادم، ابن سکّیت اهوازی، ابوهاشم جعفری، حسین بن محمد مدائنی، جعفر بن سهیل و اسماعیل بن مهران را تربیت کرد و شاگردان برجسته پدر و جدش را دور خود گرد آورد و حوزه علمی فعال و پرتلاشی به وجود آورد.
دانش پژوهان از هر سو به محضرش روی میxadآوردند و از پرتوهای حکمت و علم آن فروغ فروزان بهره میxadگرفتند. در عصر امام هادی علیه السلام مکاتب عقیدتی بسیاری مانند معتزله و اشاعره رواج یافت و آرا و نظریهxadهای کلامی فراوانی در جامعه اسلامی پدید آمد و بازار مباحثی چون جبر، تفویض، ممکن یا غیرممکن بودن رؤیت خدا، جسمیت خدا و مانند آن داغ بود.
امام هادی علیه السلام در مناظرهxadها و نامه نگاریxadها و نوشتهxadهای خود، پوچ بودن مطالب و آرایی مثل جبرگرایی و جسمیت را به اثبات رساند و به ترویج حقایق دین پرداخت2.
دوستان اهل بیت علیهم السلام از نقاط گوناگونی چون ایران، عراق و مصر به طور حضوری یا از طریق نامه، مسائل و مشکلات خود را مطرح میxadساختند و رهنمود میxadگرفتند. وکلا و نمایندگان امام در میان مردم پراکنده بودند و با ارتباطی دو سویه به مسائل شرعی، اقتصادی و اجتماعی آنان میxadپرداختند.
پینوشتها:
1) فرازهایی از زیارت جامعه کبیره.
2) امام هادی، ترجمه، واحد تدوین و ترجمه، سازمان تبلیغات اسلامی، 1368. (از سری کتابهای سرچشمه های نور، 12)